Një mosmarrëveshje lidhur me pagat e gjyqtarëve dhe prokurorëve në Shqipëri po konsiderohet me pasoja për pavarësinë e gjyqësorit, thonë ekspertët. Konflikti mes qeverisë dhe magjistratëve për formulën dhe nivelin e pagave ka marrë ngjyrime politike dhe ka nxitur shqetësime për shmangie nga garancitë kushtetuese që synojnë të mbrojnë pavarësinë e pushtetit gjyqësor.

Kryeministri Edi Rama i ka kundërshtuar me forcë kërkesat për rritje të ndjeshme të pagave, duke pretenduar se rritje të tilla do t’i bënin gjyqtarët dhe prokurorët më të paguar se homologët e tyre në vende më të pasura, si Rumania, Greqia dhe Sllovenia. Ai ka deklaruar gjithashtu se gjyqtarët dhe prokurorët nuk kanë të drejtë të kundërshtojnë praktikën sipas së cilës qeveria përcakton pagat, me kusht që ato të miratohen nga parlamenti.

Çështja kaloi në drejtësi: në shkurt Gjykata Kushtetuese urdhëroi parlamentin të miratonte një formulë të re për pagat deri më 31 korrik, pas një ankese të Unionit të Gjyqtarëve të Shqipërisë kundër ndryshimeve të vitit 2023 në ligjin për statusin e gjyqtarëve dhe prokurorëve. Më 18 shtator, parlamenti miratoi një ligj që parashikonte një rritje prej dy për qind të pagave. Gjyqtarët dhe prokurorët e konsideruan këtë rritje të pamjaftueshme dhe iu drejtuan sërish Gjykatës Kushtetuese, duke pretenduar se rritja nuk përmbushte vendimin fillestar, sipas të cilit pagat duhej të rriteshin në përputhje me ato të zyrtarëve më të lartë të qeverisë dhe të sektorit publik. Një vendim i ri pritet të merret, ndërsa debati vazhdon të jetë në qendër të vëmendjes publike dhe institucionale.

Historia ligjore përfshin ndryshime të mëparshme: në vitin 2016 parlamenti miratoi legjislacion për pagat e magjistratëve si pjesë e reformës së drejtësisë; sistemi nisi të zbatohej në 2019, por në 2023 qeveria ndryshoi formulën duke futur si bazë pagën mesatare në administratën publike në vend të pagave të zyrtarëve më të lartë të shtetit. Ky ndryshim formule është burimi kryesor i mosmarrëveshjes.

Ekspertë ligjorë akuzojnë qeverinë se po politizon çështjen e pagave. “Një qeveri e përgjegjshme nuk duhet ta kishte vënë veten përballë gjyqtarëve, duke u përpjekur të nxiste perceptimin publik se ‘gjyqtarët lakmitarë’ po kërkonin rritje pagash”, tha Gentian Serjani, drejtues i organizatës joqeveritare Drejtësia Sociale. Ai tha se qeveria duhej të kërkonte ndjesë për moszbatimin e vendimit të Gjykatës Kushtetuese.

Edhe përfaqësues të organizatave ndërkombëtare të magjistraturës kanë shprehur shqetësim për mosrespektimin e vendimit, duke e cilësuar si “shkelje të vetë Kushtetutës”. Arnisa Tepelija, kërkuese shkencore e fokusuar te shteti i së drejtës dhe e drejta kushtetuese, thekson se çështja shkon përtej një mosmarrëveshjeje për pagat dhe prek garancitë e pavarësisë së gjyqësorit.

Argumenti kushtetues lidhet me nenin 138 të Kushtetutës, i cili ndalon uljen e pagës dhe të përfitimeve të tjera të gjyqtarit, përveç rasteve të parashikuara shprehimisht. Sipas interpretimit të Gjykatës Kushtetuese, garantimi i paprekshmërisë së pagës synon të mbrojë jo vetëm interesat individuale, por mbi të gjitha pavarësinë e pushtetit gjyqësor nga ndërhyrjet e pushteteve të tjera. Analizat e ekspertëve theksojnë se shpërblimi financiar duhet të jetë në përputhje me rëndësinë dhe dinjitetin e funksionit dhe të mos krijojë varësi ose presion.

Reforma në drejtësi, e nisur në 2015 si pjesë e kriterit për integrimin në Bashkimin Evropian, synoi krijimin e institucioneve të specializuara për hetimin dhe gjykimin e zyrtarëve të lartë për korrupsion. Kjo dinamikë ka prodhuar përplasje midis ekzekutivit dhe gjyqësorit dhe një klimë të tensionuar marrëdhëniesh.

Qendrat e polemikës përfshijnë reagimet e kryeministrit, i cili gjatë mandatit të tij të katërt ka kritikuar sistemin gjyqësor pas ngjarjeve si arrestimi në shkurt 2025 i kryebashkiakut të Tiranës, Erion Veliaj, nën akuzat për korrupsion. Rama ka publikuar në rrjetet sociale fotografia dhe akuzat ndaj gjyqtarëve dhe prokurorëve të caktuar për mosrespektim të ligjit, veprime që Shoqata Kombëtare e Gjyqtarëve i ka cilësuar si përfshirje të elementeve të një vepre penale.

Përfaqësues të gjyqtarëve kanë kritikuar ndërhyrjet e pretenduara dhe presionin lidhur me çështje si procedurat e prokurimit publik dhe lidhjet me zëvendëskryeministren Belinda Balluku. Shoqata Kombëtare e Gjyqtarëve paralajmëroi se këto veprime mund të krijojnë një klimë mosbesimi ndaj gjyqësorit.

Kritikët paralajmërojnë se ndërhyrjet publike dhe retorika rrezikojnë të cenojnë ndarjen demokratike të pushteteve dhe të sjellin hapa pas në rrugëtimin e Shqipërisë drejt BE-së. Analisti Lutfi Dervishi tha se duke sulmuar gjyqtarët dhe institucionet e drejtësisë krijohet perceptimi se kryeministri mund të gjykojë dhe të diktojë funksionimin e drejtësisë.

Nga ana e prokurorëve, Gëzim Spahiu, drejtues i Shoqatës së Prokurorëve të Shqipërisë, thekson se çështja e pagave “nuk është thjesht një debat mbi masën e rritjes apo privilegjet”. Ajo lidhet me zbatimin e një standardi kushtetues të përcaktuar nga Gjykata dhe me parimin themelor të shtetit të së drejtës: pavarësinë e sistemit të drejtësisë, ku paga dhe statusi i magjistratëve janë elemente thelbësore.

Spahiu paralajmëron për pasojat e një debati publik që paraqet magjistratët si një grup që kërkon privilegje në kurriz të interesave të shoqërisë, duke nënvizuar se debati publik nuk duhet të vendosë magjistratët kundër publikut.

Ndërsa çështja mbetet e hapur dhe vendimi i ardhshëm i Gjykatës Kushtetuese do të duhet të interpretojë dhe zbatojë standardet kushtetuese për pagat, debati mbi mënyrën e vendosjes së pagave, rolin e ekzekutivit dhe integritetin e institucioneve gjyqësore do të vazhdojë të jetë vendimtar për drejtimin e reformës në drejtësi dhe besueshmërinë e sistemit juridik në Shqipëri.

Burimi: mapo.al